บทความ

มาตรฐาน JIS คืออะไร สำคัญอย่างไรกับงานอุตสาหกรรมและก่อสร้าง

มาตรฐาน JIS คืออะไร

มาตรฐาน JIS คือมาตรฐานอุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่นที่กำหนดคุณสมบัติ ขนาด วิธีทดสอบ และเกณฑ์คุณภาพของสินค้าอุตสาหกรรม ตั้งแต่เหล็กโครงสร้าง เครื่องมือวัด อุปกรณ์ไฟฟ้า ไปจนถึงชิ้นส่วนเครื่องจักร เมื่อผู้ผลิตระบุว่าสินค้าผลิตตามมาตรฐาน JIS หมายความว่าสินค้านั้นถูกผลิตและทดสอบตามข้อกำหนดที่เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ไม่ใช่การกำหนดเองของโรงงาน

บทความนี้จะมาอธิบายว่ามาตรฐาน JIS คืออะไร ใครเป็นผู้กำหนด อ่านรหัสมาตรฐานอย่างไร มีหมวดอะไรบ้าง เหตุใดผู้ประกอบการไทยจึงให้ความสำคัญ และนั่งร้านระบบ JIS ที่ใช้กันในงานก่อสร้างมีจุดเด่นอย่างไร


Key Takeaway

  • JIS ย่อมาจาก Japanese Industrial Standards คือมาตรฐานอุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่น
  • ผู้ดูแลคือคณะกรรมการ JISC ภายใต้กระทรวงเศรษฐกิจ การค้าและอุตสาหกรรม (METI) และเผยแพร่โดย JSA
  • รหัส JIS ประกอบด้วยตัวอักษรหมวดกับตัวเลข เช่น G คือเหล็ก A คืองานโยธาและอาคาร B คือเครื่องกล
  • เครื่องหมาย JIS Mark ติดได้เฉพาะโรงงานที่ผ่านการรับรองจากหน่วยรับรองที่ขึ้นทะเบียนเท่านั้น
  • นั่งร้านระบบ JIS เป็นนั่งร้านโครงสำเร็จรูปแบบญี่ปุ่น ประกอบเร็ว น้ำหนักเบา และหาอะไหล่ทดแทนง่าย

มาตรฐาน JIS คืออะไร มีที่มาอย่างไร

ผลิตภัณฑ์เหล็กในคลังสินค้าที่ผลิตตามมาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น

มาตรฐาน JIS ย่อมาจาก Japanese Industrial Standards หรือมาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น เป็นชุดข้อกำหนดระดับประเทศที่ใช้ควบคุมคุณภาพสินค้าและวิธีทดสอบให้เป็นแบบเดียวกันทั้งอุตสาหกรรม ผู้กำหนดมาตรฐานคือคณะกรรมการมาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น หรือ JISC (Japanese Industrial Standards Committee) ซึ่งเป็นคณะกรรมการภายใต้กระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น (METI) ส่วนการจัดพิมพ์และเผยแพร่ตัวเล่มมาตรฐานเป็นหน้าที่ของสมาคมมาตรฐานญี่ปุ่น (JSA)

มาตรฐาน JIS ประกาศใช้ตั้งแต่ปี 1949 ต่อมาเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2019 ได้มีการแก้ไขกฎหมายและเปลี่ยนชื่อภาษาญี่ปุ่นของมาตรฐานชุดนี้ พร้อมขยายขอบเขตจากเดิมที่ครอบคลุมเฉพาะสินค้าอุตสาหกรรม ให้ครอบคลุมข้อมูล บริการ และระบบการจัดการด้วย โดยตัวย่อภาษาอังกฤษและคำว่า JIS ยังคงใช้เหมือนเดิม

ขอบเขตของมาตรฐาน JIS ครอบคลุมตั้งแต่วัสดุเหล็กและโลหะ เครื่องจักรกล เครื่องมือวัดละเอียด ชิ้นส่วนยานยนต์ ไปจนถึงมาตรฐาน JIS ไฟฟ้าที่ใช้กับอุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้า ทำให้ผู้ซื้อในหลายประเทศใช้รหัส JIS เป็นภาษากลางในการสั่งซื้อสินค้าอุตสาหกรรม


สัญลักษณ์และรหัส JIS อ่านอย่างไร

เครื่องหมาย JIS Mark เป็นสัญลักษณ์ที่แสดงว่าสินค้าชิ้นนั้นผลิตในโรงงานที่ผ่านการตรวจรับรองแล้ว ผู้ผลิตจะติดเครื่องหมายนี้ได้ต่อเมื่อได้รับการรับรองจากหน่วยรับรองที่ขึ้นทะเบียนไว้กับทางการญี่ปุ่น ไม่ใช่การประกาศเองของโรงงาน และการนำเครื่องหมายไปใช้โดยมิชอบมีโทษปรับสูงสุดถึง 100 ล้านเยน

ส่วนรหัสมาตรฐานจะอยู่ในรูปแบบ JIS ตามด้วยตัวอักษรหนึ่งตัวที่บอกหมวดอุตสาหกรรม แล้วจึงเป็นตัวเลขประจำมาตรฐาน เช่น JIS G3101 ตัวอักษร G หมายถึงหมวดเหล็ก ส่วน 3101 คือเลขที่ของมาตรฐานเหล็กกล้าโครงสร้างทั่วไป หมวดหลักที่พบบ่อยมีดังนี้

หมวด กลุ่มอุตสาหกรรม ตัวอย่างมาตรฐาน
A งานโยธาและอาคาร JIS A 8951 นั่งร้านเหล็ก
B เครื่องกลและเครื่องมือวัด JIS B 7507 เวอร์เนียคาลิปเปอร์
C ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ อุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้า
D ยานยนต์ ชิ้นส่วนรถยนต์
G เหล็กและโลหะวิทยา JIS G 3101 เหล็กโครงสร้างทั่วไป
H โลหะนอกกลุ่มเหล็ก อลูมิเนียม ทองแดง
K เคมีภัณฑ์ สี สารเคมี พลาสติก
Z เบ็ดเตล็ดและงานเชื่อม สัญลักษณ์ หน่วยวัด งานเชื่อม

มาตรฐานเหล็ก JIS ที่คนไทยคุ้นเคยที่สุดคือมาตรฐาน JIS G3101 ซึ่งเป็นมาตรฐานเหล็กกล้ารีดร้อนสำหรับงานโครงสร้างทั่วไป มีเกรดที่รู้จักกันดีอย่าง SS400 ส่วนมาตรฐาน JIS G3302 เป็นมาตรฐานของแผ่นเหล็กชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน ที่ใช้ทำหลังคาเมทัลชีทและงานแผ่นเหล็กขึ้นรูป ทั้งสองตัวนี้คือหัวใจของมาตรฐานเหล็กอุตสาหกรรม JIS ที่พบในงานก่อสร้างไทย

นอกจากนี้ยังมีมาตรฐาน JIS ที่พบบ่อยในเครื่องกลและเครื่องมือวัด เช่น มาตรฐาน JIS B7507 ใช้กับเวอร์เนียคาลิปเปอร์ มาตรฐาน JIS B7502 ใช้กับไมโครมิเตอร์วัดนอก ทั้งสองมาตรฐานกำหนดทั้งค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้และวิธีตรวจสอบ ช่างเครื่องมือวัดจึงใช้รหัสเหล่านี้เป็นเกณฑ์สอบเทียบ

งานระบบท่อก็อ้างอิงมาตรฐาน JIS เช่นกัน ตัวอย่างเช่นมาตรฐานหน้าแปลน JIS 10K หมายถึงหน้าแปลนท่อเหล็กชั้นความดัน 10K ตามมาตรฐาน JIS B2220 ซึ่งกำหนดขนาดหน้าแปลน ทั้งเส้นผ่านศูนย์กลาง จำนวนรู และระยะวงรูสลักเกลียวไว้ชัดเจน ทำให้ขนาดหน้าแปลน 10K ของผู้ผลิตแต่ละรายสวมกันได้พอดี

เมื่อลองเทียบข้ามระบบด้วยตารางมาตรฐานหน้าแปลน JIS DIN ANSI จะช่วยให้เลือกอะไหล่ทดแทนได้ถูกต้อง เพราะหน้าแปลน 10K ของญี่ปุ่นมีระยะรูสลักเกลียวต่างจากระบบ DIN ของเยอรมนีและระบบ ANSI ของอเมริกา แม้ขนาดท่อจะเท่ากันก็ตาม

ระบบมาตรฐาน ประเทศ ชั้นความดันที่ใช้เรียก
JIS B2220 ญี่ปุ่น 5K · 10K · 16K · 20K
DIN / EN 1092 เยอรมนี PN6 · PN10 · PN16 · PN25
ANSI / ASME B16.5 สหรัฐอเมริกา Class 150 · 300 · 600

งานเกลียวก็มีมาตรฐาน JIS เช่นกัน ที่ใช้บ่อยคือเกลียวเมตริกตาม JIS B0205 เกลียวท่อแบบขนานตาม JIS B0202 และเกลียวท่อแบบเรียวตาม JIS B0203 ซึ่งใช้กับข้อต่อท่อที่ต้องการความแน่นไม่รั่วซึม ส่วนงานที่ต้องการความแม่นยำสูงอย่างอะไหล่ท่อสุญญากาศ มาตรฐาน JIS จะอ้างอิงมาตรฐานหมวด B ทั้งด้านขนาดหน้าแปลน เกลียว และวัสดุซีล เพื่อให้ระบบรักษาสุญญากาศได้ตามที่ออกแบบ

ในกลุ่มวัสดุเครื่องจักร วัสดุเหล็กหล่อที่ใช้ทำรางเลื่อนตามมาตรฐาน JIS คือเหล็กหล่อเทาตาม JIS G5501 เช่นเกรด FC250 ซึ่งมีความสามารถในการรับแรงกดและหน่วงการสั่นสะเทือนได้ดี จึงเหมาะกับรางเลื่อนของเครื่องจักรกล ส่วนเหล็กไฮสปีดหรือ Speed Steel ที่ใช้ทำดอกสว่านและมีดกลึง อยู่ในมาตรฐาน JIS G4403


ทำไมมาตรฐาน JIS ถึงสำคัญกับงานอุตสาหกรรมและก่อสร้าง

ใช้เวอร์เนียคาลิปเปอร์วัดชิ้นงานเหล็กตามเกณฑ์มาตรฐานก่อนส่งมอบ

เหตุผลที่ผู้ประกอบการหลายรายมักให้ความสำคัญและเลือกสินค้าที่อ้างอิงมาตรฐาน JIS คือมาตรฐานนี้ช่วยรับรองคุณภาพและช่วยลดความเสี่ยงได้หลายอย่าง ดังนี้

  • คุณภาพคาดเดาได้ มาตรฐานระบุส่วนผสมทางเคมี กำลังรับแรง และวิธีทดสอบไว้ชัดเจน ของที่สั่งล็อตใหม่จึงมีคุณสมบัติใกล้เคียงล็อตเดิม ไม่ต้องลองผิดลองถูกหน้างาน
  • อะไหล่สวมกันได้ เมื่อขนาดถูกกำหนดเป็นตัวเลขเดียวกัน ชิ้นส่วนจากคนละผู้ผลิตก็ใช้ทดแทนกันได้ ช่วยให้หาของทดแทนเร็วเมื่อของขาดหรือเสียหายกลางงาน
  • สื่อสารกับคู่ค้าได้ตรงกัน การระบุรหัสมาตรฐานในใบสั่งซื้อช่วยลดการตีความผิด โดยเฉพาะงานที่ต้องสั่งของจากต่างประเทศหรือมีผู้รับเหมาหลายราย
  • ใช้ประกอบเอกสารส่งมอบงาน งานโครงการและงานราชการมักขอผลทดสอบและเอกสารรับรองแนบท้าย สินค้าที่ผลิตตามมาตรฐานจะมีเอกสารอ้างอิงให้ตรวจสอบได้
  • ลดต้นทุนระยะยาว ของที่ได้มาตรฐานมีอายุใช้งานและพฤติกรรมการเสื่อมสภาพที่คาดเดาได้ วางแผนบำรุงรักษาและเปลี่ยนอะไหล่ได้ล่วงหน้า ไม่ต้องหยุดงานกะทันหัน

สำหรับประเทศไทยยังมีมาตรฐานของตัวเองคือ TIS หรือ มอก. ดูแลโดยสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม เทียบได้กับ JIS ของญี่ปุ่นและ มาตรฐานเหล็กเยอรมันอย่าง DIN ซึ่งหลายฉบับอ้างอิงมาตรฐานสากล ISO ร่วมกัน


นั่งร้านมาตรฐาน JIS สำคัญกับงานก่อสร้างอย่างไร

ในงานก่อสร้างไทย คำว่านั่งร้านระบบ JIS หมายถึงนั่งร้านแบบโครงสำเร็จรูปตามรูปแบบญี่ปุ่น ซึ่งมีมาตรฐานต้นทางอยู่ในหมวด A ของ JIS ว่าด้วยนั่งร้านเหล็ก จุดเด่นคือโครงขามีขนาดและระยะรูเสียบมาตรฐานเดียวกัน ทำให้ประกอบ ถอด และต่อความสูงได้เร็ว

ข้อดีของระบบโครงสำเร็จรูปคือชิ้นส่วนซ้ำกันทั้งไซต์ ทีมงานจึงเรียนรู้การประกอบได้ไว น้ำหนักต่อชิ้นไม่มาก ยกขึ้นลงเองได้โดยไม่ต้องใช้เครน และเมื่อชิ้นส่วนใดเสียหายก็หาของทดแทนได้ง่าย ต่างจากระบบท่อและข้อต่อที่ยืดหยุ่นกว่าแต่ต้องอาศัยช่างที่ชำนาญในการวางผัง

อุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกันเป็นชุด ได้แก่แจ็คเบสสำหรับปรับระดับฐานให้ได้ดิ่งบนพื้นที่ไม่เรียบ และลูกล้อนั่งร้านสำหรับงานที่ต้องเลื่อนนั่งร้านบ่อย เช่น งานฝ้าและงานทาสีภายใน ส่วนการขึ้นลงระหว่างชั้นควรใช้บันไดของระบบหรือบันไดพับได้ที่ตั้งบนพื้นมั่นคง

ด้านการใช้งานในประเทศไทย เกณฑ์ที่ใช้อ้างอิงกันคือมาตรฐานการติดตั้งและการตรวจสอบโครงสร้างนั่งร้าน มยผ. 1571-62 ของกรมโยธาธิการและผังเมือง ซึ่งกำหนดให้ใช้เหล็กที่มีกำลังจุดครากไม่น้อยกว่า 245 เมกะปาสคาล แผ่นพื้นทางเดินกว้างไม่น้อยกว่า 0.675 เมตร ปรับระดับฐานได้ไม่เกิน 0.15 เมตร และนั่งร้านที่สูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไปต้องยึดโยงเข้ากับโครงสร้างอาคาร

ข้อควรทราบอีกอย่างคือการเรียกว่านั่งร้านระบบ JIS หมายถึงรูปแบบและขนาดของโครงตามระบบญี่ปุ่น ซึ่งไม่เหมือนกับการที่สินค้าได้รับเครื่องหมาย JIS Mark จากหน่วยรับรองในญี่ปุ่น เวลาสั่งซื้อจึงควรขอผลทดสอบการรับแรงและเอกสารรับรองคุณภาพของล็อตที่ส่งจริงมาประกอบทุกครั้ง

โครงสร้างขนาดใหญ่หรืองานที่ผู้ว่าจ้างกำหนดระบบยุโรป จะอ้างอิงมาตรฐานอีกชุดหนึ่ง อ่านรายละเอียดได้ที่ มาตรฐานนั่งร้าน BS EN 12811


มาตรฐาน JIS อ่านรหัสให้เป็น สั่งของได้ตรงสเปก หาอะไหล่ทดแทนได้ถูกต้อง

มาตรฐาน JIS คือมาตรฐานอุตสาหกรรมของญี่ปุ่นที่ดูแลโดย JISC ภายใต้ METI ใช้รหัสตัวอักษรบอกหมวดอุตสาหกรรมตามด้วยตัวเลขประจำมาตรฐาน ครอบคลุมทั้งเหล็ก เครื่องกล เครื่องมือวัด และงานไฟฟ้า การอ่านรหัสให้เป็นช่วยให้สั่งของได้ตรงสเปก หาอะไหล่ทดแทนได้ถูกต้อง และตรวจรับงานได้อย่างมั่นใจ

KOH Online จำหน่าย นั่งร้าน ระบบ JIS และระบบท่อและข้อต่อครบชุด พร้อมอุปกรณ์อย่าง แจ็คเบส แผ่นทางเดิน และ ลูกล้อ นั่งร้าน สินค้าผ่านการตรวจสอบคุณภาพ ออกใบรับรองและผลทดสอบได้ บริษัทได้รับการรับรองระบบบริหารคุณภาพ ISO 9001:2015 มีสต็อกพร้อมส่งไวทั่วไทย 1-3 วัน รองรับงานโครงการขนาดใหญ่ ออกใบกำกับภาษีได้

สอบถาม-สั่งซื้อผ่าน LINE @kohinter หรือโทร 02-599-3389 ดูสินค้าที่ kohofficialstore.com


FAQ คำถามที่พบบ่อย

จะรู้ได้อย่างไรว่าสินค้ามีมาตรฐาน JIS จริง

ให้ดูเครื่องหมาย JIS Mark บนตัวสินค้าหรือบรรจุภัณฑ์ พร้อมขอเอกสารรับรองและผลทดสอบของล็อตที่ส่งจริงจากผู้ขาย เพราะการระบุรหัสมาตรฐานบนเอกสารเพียงอย่างเดียวยังไม่ใช่หลักฐานการรับรอง

สินค้าที่ไม่มีมาตรฐาน JIS ใช้งานได้ไหม

ใช้งานได้ตามปกติ แต่ผู้ซื้อต้องตรวจสอบคุณสมบัติเองว่าตรงกับงานหรือไม่ และควรขอผลทดสอบประกอบ สำหรับงานโครงสร้างหรืองานที่ต้องส่งเอกสารให้ผู้ว่าจ้าง การเลือกสินค้าที่อ้างอิงมาตรฐานชัดเจนจะปลอดภัยกว่า