รื้อนั่งร้าน 5 ขั้นตอน ทำอย่างไรให้ปลอดภัยหน้างาน

รื้อนั่งร้าน เป็นงานที่หลายคนมองว่าง่ายกว่าการติดตั้ง แต่ความจริงแล้วมีความเสี่ยงไม่แพ้กัน เพราะโครงสร้างจะค่อย ๆ เสียความมั่นคงเมื่อชิ้นส่วนถูกถอดออก หากทำผิดลำดับอาจเกิดการพังถล่มหรือของตกใส่คนด้านล่างได้

บทความนี้สรุปขั้นตอนรื้อนั่งร้านที่ถูกต้อง ข้อควรระวัง และอุปกรณ์ที่ต้องเตรียม เพื่อให้งานรื้อถอนจบลงอย่างปลอดภัยและเก็บชิ้นส่วนกลับมาใช้งานได้อีก

Key Takeaway

• รื้อนั่งร้านต้องทำจากบนลงล่าง ย้อนลำดับของการติดตั้ง และห้ามถอดจุดยึดก่อนถึงชั้นนั้น
• ก่อนเริ่มต้องตรวจสภาพนั่งร้าน สภาพอากาศ และกั้นพื้นที่ด้านล่างทุกครั้ง
• ห้ามโยนชิ้นส่วนลงพื้น ให้ลำเลียงด้วยเชือกหรือรอกเพื่อป้องกันอุบัติเหตุ
• ช่างต้องสวมอุปกรณ์ป้องกันการตกจากที่สูงและอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลครบชุด
• หลังรื้อเสร็จควรคัดแยก ตรวจสภาพ และจัดเก็บชิ้นส่วนเพื่อนำกลับมาใช้ซ้ำ

นั่งร้านคืออะไร ?

นั่งร้าน คือโครงสร้างชั่วคราวที่ประกอบขึ้นเพื่อเป็นพื้นที่ทำงานบนที่สูงในงานก่อสร้าง งานซ่อมแซม และงานทาสี ช่างจะตั้งนั่งร้านบนแจ็คเบสเพื่อปรับระดับ หรือติดตั้งลูกล้อนั่งร้านเมื่อต้องการเคลื่อนย้าย

นั่งร้านที่ใช้กันทั่วไปแบ่งตามวัสดุและลักษณะการใช้งานได้ดังนี้

• นั่งร้านเหล็ก: แข็งแรง รับน้ำหนักได้มาก เป็นที่นิยมที่สุดในงานก่อสร้าง มีทั้งแบบโครงสำเร็จรูประบบ JIS แบบท่อและข้อต่อระบบ BS และแบบลิ่มล็อค (Ring Lock)
• นั่งร้านอะลูมิเนียม: น้ำหนักเบา ประกอบและย้ายง่าย เหมาะกับงานในอาคารและงานซ่อมบำรุง
• นั่งร้านไฟฟ้า: แท่นนั่งร้านแบบยกได้ที่ใช้มอเตอร์ปรับความสูง เหมาะกับงานที่ต้องเปลี่ยนระดับบ่อย

อุปกรณ์นั่งร้านชุดมาตรฐานประกอบด้วยโครงนั่งร้าน (ขาตั้ง) กากบาท ข้อต่อนั่งร้านแผ่นทางเดินนั่งร้านบันไดนั่งร้าน และราวกันตก ส่วนขนาดนั่งร้าน แบบโครงที่นิยมมีความสูง 0.90, 1.20, 1.50, 1.70 และ 1.90 เมตร กว้าง 1.219 เมตร ระยะช่วงกากบาท 1.829 เมตร ราคานั่งร้านจึงแตกต่างกันตามขนาดและความหนาของเหล็ก

สำหรับงานที่ต้องขึ้นลงจุดสูงช่วงสั้น ๆ อาจใช้บันไดอลูมิเนียมร่วมด้วย และหากต้องการรู้เกณฑ์ด้านความปลอดภัยสากล อ่านต่อได้ที่บทความ มาตรฐานนั่งร้าน BS EN 12811

ขั้นตอนการรื้อนั่งร้านอย่างปลอดภัย

ขั้นตอนรื้อนั่งร้านที่ถูกต้องคือการทำย้อนลำดับของการติดตั้ง เริ่มจากชั้นบนสุดลงมาทีละชั้น และให้โครงด้านล่างยังคงยึดแน่นอยู่เสมอจนกว่าจะรื้อถึงชั้นนั้น โดยมีขั้นตอนหลัก 5 ข้อดังนี้

1. ตรวจสอบความพร้อมก่อนเริ่มรื้อ

ก่อนรื้อต้องตรวจสภาพนั่งร้านว่าไม่มีชิ้นส่วนเสียหาย จุดยึดกับอาคารยังแน่นหนา และฐานไม่ทรุด ตรวจพยากรณ์อากาศ ประชุมชี้แจงลำดับงานกับทีมช่าง แต่งตั้งผู้ควบคุมงาน และกั้นพื้นที่ด้านล่างพร้อมติดป้ายเตือนเพื่อความปลอดภัยงานก่อสร้าง

2. เคลียร์วัสดุและอุปกรณ์บนชั้นนั่งร้าน

ขนวัสดุ เครื่องมือ และเศษวัสดุที่ค้างอยู่บนพื้นทำงานลงให้หมดก่อนเริ่มถอดชิ้นส่วนใด ๆ เพื่อลดน้ำหนักบรรทุกและป้องกันของหล่นใส่ผู้ที่อยู่ด้านล่าง

3. รื้อถอนจากชั้นบนสุด

เริ่มรื้อจากชั้นบนสุดเสมอ ห้ามรื้อชั้นล่างก่อนเด็ดขาด ช่างที่ทำงานบนชั้นบนต้องเกี่ยวเข็มขัดนิรภัยกับจุดยึดที่มั่นคงตลอดเวลา และส่งชิ้นส่วนลงด้วยเชือกหรือรอก ไม่ปล่อยให้ตกอิสระ

4. ถอดอุปกรณ์และโครงสร้างตามลำดับ

ถอดชิ้นส่วนย้อนลำดับการประกอบ คือ ราวกันตกและแผ่นกันของตก แผ่นทางเดิน กากบาทหรือค้ำยัน แล้วจึงถอดโครงนั่งร้านหรือท่อตั้ง ส่วนจุดยึดกับอาคารให้ถอดเมื่อรื้อลงมาถึงระดับนั้นเท่านั้น ชิ้นส่วนที่ถอดแล้วควรคัดแยกตามประเภทไว้ด้านล่างทันที

5. ตรวจสอบพื้นที่หลังรื้อเสร็จ

เมื่อรื้อเสร็จ ตรวจพื้นที่ว่าไม่มีชิ้นส่วนหรือน็อตตกค้าง ตรวจสภาพอุปกรณ์ทุกชิ้น แยกชิ้นที่ชำรุดออก ทำความสะอาดคราบปูน แล้วจัดเก็บในที่แห้งเพื่อยืดอายุการใช้งานของโครงนั่งร้าน

ข้อควรระวังในการรื้อถอนนั่งร้าน

การรื้อถอนนั่งร้านมีจุดเสี่ยงหลายจุดที่มักถูกมองข้าม นอกจากทำตามขั้นตอนแล้ว ควรยึดหลักความปลอดภัยต่อไปนี้ทุกครั้ง

• ห้ามรื้อขณะฝนตก ลมแรง หรือทัศนวิสัยไม่ดี เพราะพื้นลื่นและชิ้นส่วนอาจปลิวตกได้
• ห้ามถอดค้ำยันหรือจุดยึดกับอาคารก่อนรื้อชิ้นส่วนที่อยู่ด้านบนออกหมด เพราะนั่งร้านอาจโยกหรือล้ม
• ห้ามโยนท่อ ข้อต่อ หรือแผ่นทางเดินลงจากที่สูง ให้ใช้เชือก รอก หรือส่งต่อกันเป็นทอด ๆ
• ไม่วางชิ้นส่วนที่ถอดแล้วกองไว้บนพื้นทำงาน เพราะเพิ่มน้ำหนักและเสี่ยงสะดุด
• ระวังสายไฟฟ้าแรงสูงและสิ่งกีดขวางรอบนั่งร้าน โดยเฉพาะตอนลำเลียงท่อยาว

อุปกรณ์สำคัญในการรื้อนั่งร้านมีอะไรบ้าง?

การเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมก่อนเริ่มงานช่วยให้รื้อได้เร็วขึ้นและลดความเสี่ยงอุบัติเหตุ อุปกรณ์หลักที่ควรมีมีดังนี้

• อุปกรณ์ป้องกันการตกจากที่สูง: เข็มขัดนิรภัยแบบเต็มตัว (Full Body Harness) พร้อมสายช่วยชีวิตที่เกี่ยวกับจุดยึดที่มั่นคง
• อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล: หมวกนิรภัย ถุงมือ รองเท้านิรภัย และเสื้อสะท้อนแสง
• เครื่องมือถอดชิ้นส่วน: ประแจขนาดตรงกับน็อตข้อต่อนั่งร้าน และค้อนยางสำหรับคลายชิ้นส่วนที่ติดแน่น
• อุปกรณ์ลำเลียง: เชือก รอก หรือกระเช้าสำหรับส่งชิ้นส่วนลงพื้นอย่างปลอดภัย
• อุปกรณ์กั้นพื้นที่: แผงกั้น กรวยจราจร และป้ายเตือน เพื่อไม่ให้บุคคลอื่นเข้าใกล้ระหว่างรื้อ

หากกำลังตัดสินใจระหว่างซื้อหรือเช่า ดูการเปรียบเทียบได้ในบทความค่าเช่านั่งร้าน

มองหานั่งร้านและอุปกรณ์ครบชุด? เลือกซื้อกับ KOH Online

การรื้อนั่งร้านให้ปลอดภัยเริ่มจากการตรวจสอบและวางแผน ทำจากบนลงล่างตามลำดับ ใช้อุปกรณ์ป้องกันครบ และจัดเก็บชิ้นส่วนอย่างเป็นระบบ เพียงเท่านี้ก็ช่วยลดอุบัติเหตุและยืดอายุอุปกรณ์ได้มาก

KOH Online จำหน่ายนั่งร้านและอุปกรณ์สำหรับงานติดตั้งและรื้อนั่งร้านครบชุด ทั้งนั่งร้านระบบ JIS นั่งร้าน BS1139 ข้อต่อ แผ่นทางเดิน ราวกันตก เกลียวปรับระดับ ลูกล้อ และอุปกรณ์เซฟตี้ สินค้าได้ มาตรฐาน มีสต็อกพร้อมส่งไวทั่วไทย 1-3 วัน รองรับงานโครงการขนาดใหญ่ ออกใบกำกับภาษีและใบรับรองสินค้าได้

สอบถาม-สั่งซื้อผ่าน LINE @kohinter หรือโทร 02-599-3389 ดูสินค้าที่ kohofficialstore.com

FAQ คำถามที่พบบ่อย

ก่อนรื้อนั่งร้าน ต้องเตรียมตัวอย่างไร?

ควรตรวจสภาพนั่งร้านและจุดยึด ตรวจสภาพอากาศ เตรียมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลและเข็มขัดนิรภัย เคลียร์วัสดุบนนั่งร้าน กั้นพื้นที่ด้านล่าง และชี้แจงลำดับการรื้อกับทีมงานให้เข้าใจตรงกัน

รื้อนั่งร้านใช้เวลานานไหม?

ขึ้นอยู่กับความสูง จำนวนชั้น ระบบของนั่งร้าน และจำนวนช่าง โดยทั่วไปการรื้อใช้เวลาน้อยกว่าการติดตั้ง แต่ไม่ควรเร่งงานจนข้ามขั้นตอนความปลอดภัย

สามารถรื้อนั่งร้านเองได้ไหม ต้องจ้างช่างรื้อถอนหรือไม่?

นั่งร้านขนาดเล็กที่ไม่สูงมากอาจรื้อเองได้หากมีความรู้และอุปกรณ์ป้องกันครบ แต่นั่งร้านสูงหรือนั่งร้านที่ยึดกับอาคารควรให้ช่างที่ผ่านการอบรมเป็นผู้รื้อ เพราะกฎหมายนั่งร้าน ภายใต้ พ.ร.บ.ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 กำหนดให้นายจ้างต้องดูแลให้การทำงานบนนั่งร้านเป็นไปอย่างปลอดภัย